اخبار بد با ما چه می‌کنند؟

 در طول تاریخ، حوادث ناگوار بسیاری رخ داده است که به دلیل حضور نداشتن رسانه‌های جمعی تنها افراد درگیر در آن از رخدادشان باخبر بوده‌اند. اما امروز ما می‌توانیم از تمام اخبار ریز و درشت منفی، فارغ از اینکه تا چه حد به صورت مستقیم به ما مرتبط‌اند یا برای ما اهمیت دارند، باخبر باشیم. اخبار و تصاویر مربوط به خودکشی، قتل، کودک‌آزاری، جنگ و جنایت‌های گروه‌های افراطی، فسادهای سیاسی و اقتصادی، گرسنگی و فقر، حوادث طبیعی مثل سیل و زلزله و... یکی پس از دیگری منتشر می‌شوند و گاهی حتی فرصت هضم خبر قبلی را هم به مخاطبان نمی‌دهند.

آب‌نبات‌های تلخ رسانه

 در طول تاریخ، حوادث ناگوار بسیاری رخ داده است که به دلیل حضور نداشتن رسانه‌های جمعی تنها افراد درگیر در آن از رخدادشان باخبر بوده‌اند. اما امروز ما می‌توانیم از تمام اخبار ریز و درشت منفی، فارغ از اینکه تا چه حد به صورت مستقیم به ما مرتبط‌اند یا برای ما اهمیت دارند، باخبر باشیم. اخبار و تصاویر مربوط به خودکشی، قتل، کودک‌آزاری، جنگ و جنایت‌های گروه‌های افراطی، فسادهای سیاسی و اقتصادی، گرسنگی و فقر، حوادث طبیعی مثل سیل و زلزله ویکی پس از دیگری منتشر می‌شوند و گاهی حتی فرصت هضم خبر قبلی را هم به مخاطبان نمی‌دهند.

این سرعت در پخش اخبار با روی کار آمدن تلفن‌های همراه و شبکه‌های اجتماعی شتاب بیشتری نیز به خود گرفته‌اند و امروز به اندازۀ یک دست در جیب کردن با انواع اخبار دور و نزدیک فاصله داریم و حتی خودمان نیز گاهی وظیفۀ خبررسانی را بر عهده می‌گیریم. ضمن اینکه حالا احتمال دیدن عکس‌ها و فیلم‌های وقایع نیز که تأثیر به‌مراتب قوی‌تری از خبرهای مکتوب دارند بیشتر شده است. اکنون بسیاری از اخبار بد را می‌توان با جزئیات تصویری که عده‌ای تصویربرداری و از طریق شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده‌اند تماشا کرد. درست به همین دلایل، بیش از گذشته باید به مسئلۀ تأثیر اخبار بر زندگی فردی و اجتماعی توجه کرد و به این پرسش پرداخت که آیا لزومی برای مدیریت انتشار و دریافت این اخبار وجود دارد یا نه.

آیا اخبار منفی پرطرفدارتر و اثرگذارترند؟

سایت آپارات یکی از سرویس‌های اشتراک ویدئو در ایران است. اگر به آمار بازدیدکنندگان قسمت حوادث این سایت مراجعه کنید خواهید دید که آمار بازدید آن با بقیۀ بخش‌ها از‌جمله سلامت و حتی سرگرمی و طنز تفاوت محسوسی دارد. هر کلیپی که در عنوان آن کلید‌واژه‌هایی چون ناراحت‌کننده، ترسناک، هولناک، مهیب و تجاوز استفاده شده باشد بازدیدهای به‌مراتب بالاتری دارد. مثلاً عنوانی چون: «تجاوز جنسی وحشتناک/کلیپ جالب و دیدنی»، فارغ از این که تجاوز جنسی وحشتناک چطور می‌تواند جالب و دیدنی باشد، آمار بازدیدی بیش از ۱۵۰ هزار بار داشته است و این آمار در مقایسه با ۳۰۰۰ بازدید از کلیپ‌های سرگرمی و طنز و ۳۰۰ تا ۴۰۰ بازدید از موضوعات سلامت به‌خوبی گویای همه چیز است.

از مجموع نظر روان‌شناسان این‌گونه برمی‌آید که تأثیر اخبار منفی بیشتر از وقایع مثبت است به این دلیل که هیجاناتی مانند خشم، اضطراب و ناراحتی ایجاد می‌کند و بنابراین تمرکز و توجه بیشتری نسبت به اخبار مثبت یا خنثی می‌طلبد. ضمن اینکه احتمالاً روی چگونگی تفسیر وقایع زندگی خودمان و نوع خاطراتی که به یاد می‌آوریم هم مؤثر است.

در سال ۱۹۹۷ مطالعه‌ای در مورد تأثیر اخبار منفی انجام شد. سه خبر ۱۴‌دقیقه‌ای بی‌ارتباط با یکدیگر تهیه شد. یک خبر کاملاً منفی، یک خبر کاملاً مثبت و یک خبر خنثی. افرادی که خبر منفی را دیده بودند به‌وضوح نسبت به کسانی که دو نوع خبر دیگر را تماشا کرده بودند نگران‌تر و ناراحت‌تر بودند. بعد از دیدن اخبار، از افراد حاضر در مطالعه خواسته شد بگویند در حال حاضر اصلی‌ترین نگرانی‌شان کدام است: افرادی که خبر منفی را تماشا کرده بودند وقت بیشتری برای فکر کردن و صحبت کردن دربارۀ نگرانی‌شان گذاشتند و نگرانی‌های خود را بزرگ‌تر و ترسناک‌تر از آنچه در واقعیت بود تصویر کردند.

علم ثابت کرده است که بدن در مواجهه با اخبار بد هورمون استرس تولید می‌کند که میزان آن در افراد متفاوت است. برخی تحقیقات نشان داده‌اند که عموماً این واکنش‌های استرس‌زا در زنان بیش از مردان است، یعنی زنان نسبت به مردان در مواجهه با تیترهای ناگوار بیشتر دچار استرس می‌شوند، زیرا آنها معمولاً با شرایط بحرانی همدلی بیشتری دارند و برای محافظت از فرزندان و اطرافیانشان نگرانی‌های بیشتری حس می‌کنند.

غریزۀ بقا به عنوان یکی از ویژگی‌های طبیعی بشر دلیل دیگری است برای توجیه مواجهه با اخبار منفی. به این معنا که انسان بیشتر به مسائل خطرناک و یا تهدید‌کننده توجه می‌کند تا بتواند بهتر از خود محافظت کند. اما تماس بیشتر با اخبار منفی، به هر دلیل که باشد، نگرانی‌های ما را تشدید و کنترل آنها را سخت‌تر می‌کند. تعامل ما با دنیا تحت تأثیر این اخبار قرار می‌گیرد و ما حتی پدیده‌های مبهم و بی‌طرف اطرافمان را منفی تفسیر خواهیم کرد. گاهی علائم اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در افرادی که در معرض این اخبار خاصه تصاویر خشونت‌آمیز هستند، دیده می‌شود. برخی مطالعات نشان می‌دهد این علائم رابطۀ مستقیمی دارد با میزان زمانی که افراد برای تماشای تلویزیون صرف می‌کنند. یکی از ویژگی‌های افرادی که دچار ضربۀ روحی، به معنای کلی آن، می‌شوند این است که به صورت افراطی وقایع اطراف خود را تفسیر و به آنها فکر می‌کنند. بنابراین، این افراد در مواجهه با اخبار منفی نگاه‌های تعمیم‌دهنده‌ای دارند و حتی در زمان همدلی نیز دچار افراط می‌شوند تا جایی که برخی از آنها از زندگی شخصی راحت خود در چنین دنیای ویرانی دچار عذاب‌وجدان می‌شوند.

مراقب باشید منفعل نشوید

دکتر پم رامسدن، استاد روان‌شناسی دانشگاه بردفورد انگلستان که تأثیر روان‌شناختی پیگیری اخبار منفی از ر‌سانه‌های اجتماعی را بررسی کرده است، می‌گوید: «مردمی که خیلی تأثیر می‌پذیرند معمولاً در تعقیب خبرها وسواس‌گونه عمل می‌کنند. واکنش‌ آنها این است که مسیر زندگی و رفتار خود را تغییر ‌دهند و تصمیماتی بر اساس ترس‌هایشان بگیرند.» الن نیومن، استاد روان‌شناسی دانشگاه تولسا در امریکا، نیز می‌گوید: «بسیاری از افرادی که به خاطر تماس با این اخبار دچار بحران می‌شوند کسانی هستند که کاملاً خودآگاهانه به دنبال این اخبار و تماشای جزئیات آن در دنیای مجازی هستند.»

اما حساس‌تر شدن تنها یک روی سکه است و روی دیگر آن حساسیت‌زدایی است. یعنی نوعی کرخت شدن و بی‌حسی نسبت به آنچه می‌بینیم؛ مانند اثری که بازی‌های خشن کامپیوتری روی افراد می‌گذارد. تکرار روزانۀ اخباری که ما را غرق در مسائلی می‌کند که نمی‌توانیم هیچ‌گونه تأثیری روی آنها داشته باشیم ممکن است به انفعالمان بینجامد. بنابراین اخبار، بر خلاف هدف اصلی خود، گاهی به جای هشیار کردن افراد بخشی از جامعه را به سوی بی‌تفاوتی می‌کشانند.

 

اخبار منفی پرطرفدارترند اما

می‌توان به این مسئله نیز پرداخت که آیا تمام واقعیت تا این حد منفی و خاکستری و نامهربان است. طبیعی است که رسانه در صورت حفظ درجه‌ای از بی‌طرفی باید ناظر خطاها در جامعه باشد اما آیا رسانه تمام آنچه را که در واقعیت رخ می‌دهد به ما منتقل می‌کند. معمولاً تمایلی از جانب رسانه‌ها وجود دارد که در صدد احساسی کردن هرچه بیشتر خبرها برای جذب مخاطب باشند. برخی کارشناسان معتقدند انتقال اخبار سرگرم‌کننده باقی انواع خبر را تحت‌الشعاع قرار داده است. اخبار منفی که بار احساسی هم دارند به نوعی سرگرم‌کننده محسوب می‌شوند.

رسانه به صورت روزانه لقمه‌های کوچک سرگرم‌کننده‌ای در دهان ما می‌گذارد که بر خلاف کتاب به فکر کردن و تمرکز نیاز ندارد و چون ساده خورده می‌شود و مانند آب‌نبات ذهنی عمل می‌کند باعث جذب مخاطب هم می‌شود. این آب‌نبات‌ها تمرکز و توجه ما را به نفع اهداف خود می‌دزدند، بنابراین رسانه در زمان انتقال اخبار منفی هم در حال بازی با ذهن ماست.

شانا گاداریان در واشنگتن پست می‌نویسد: «رقابت رسانه‌ای به این معناست که رسانه‌ها تمایل دارند از تصاویر و روایت‌های احساسی هرچه قوی‌تر استفاده کنند تا مخاطب‌های همیشه در حال ریزش خود را راضی نگاه دارند.»

مطالعه‌ای که بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ انجام شده و دانشگاه کیمبریج آن را منتشر کرده نشان می‌دهد که افزایش فروش نشریات با بالا رفتن میزان خبرهای منفی نسبت مستقیم دارد. در مقاله‌ای که در وب‌سایت مدرسۀ اقتصاد و علوم سیاسی لندن منتشر شده، آمده است: «اگر جلد مجله حاوی خبرهای منفی باشد آن شماره ۳۰ درصد فروش بیشتری خواهد داشت. مثلاً وقتی نشریۀ راشن ‌نیوز ‌آنلاین تیتر روزش را از میان اخبار مثبت انتخاب کرد، ۶۶ درصد از خواننده‌های آن کم شدند. خبرهای منفی توجه بیشتری جلب می‌کنند و سطح هشیاری را بالا می‌برند. بررسی واکنش‌های فیزیکی افراد در محیط آزمایشگاهی نیز نشان می‌دهد که اخبار مثبت واکنش‌های فیزیکی مرتبط با تمرکز را کندتر می‌کند، در حالی که اخبار منفی تمرکز را به‌سرعت بالا می‌برند. این دقیقاً همان ویژگی‌ای است که رسانه به‌خوبی از آن استفاده می‌کند.

 

آدرس غلطی که رسانه‌ها‌ می‌دهند

اکثر اخبار منفی مملو از اطلاعاتی است که فقط به شرح گوشه‌ای از واقعیت رخ‌داده می‌پردازد؛ یعنی همان بخشی که بیشترین توجه را به خود جلب و هیجان بیشتری در مخاطب ایجاد می‌کند. پس طبیعی است که ما با مشاهده و مطالعۀ مجموعۀ اخبار هراس‌انگیزی که روزانه به دست می‌آوریم توان ساختن نقشه‌ای درست و دقیق از خطرات نداریم. مثلاً آیا اینکه کسی به دوستش خیانت کرده، پول او را خورده و سپس او را کشته تمام ماجراست؟ اگرچه ما در بسیاری از موارد شرح ناقصی از یک حادثه داریم، نتیجه‌گیری‌های که از آن می‌کنیم کلی و عام است. مثلاً اینکه اکثر دوستی‌ها در جامعه سست و غیرقابل‌اعتماد شده‌اند یکی از نتیجه‌گیری‌های رایج پس از خواندن خبر خیانت و جنایت میان دو دوست است. بنابراین اخبار می‌تواند اشتباهات شناختی را افزایش دهد و بستر انواع سوگیری‌ها و قضاوت‌ها را، به‌ویژه در مخاطبانی که نگاه منطقی و انتقادی برای تبیین شنیده‌های خود ندارند، فراهم کند. به‌علاوه، در رسانه‌ها اغلب مسائل مهم کوچک‌نمایی و مسائل بی‌اهمیت بزرگ‌‌نمایی می‌شوند. بی‌تعهدی اقتصادیِ ساختار کم‌اهمیت تلقی می‌شود اما اشتباهات فردی بزرگ‌نمایی می‌شود.

حال، با تمام موارد پیش‌گفته، آیا به عنوان افرادی که در معرض آسیب‌های فراوانی قرار گرفته‌ایم برای مواجهه با این حجم از اخبار منفی چاره‌ای داریم؟

 

سرمایه‌گذاری بر اخبار مثبت و سازنده

به گزارش گاردین، امروز تعداد بیشتری از رسانه‌ها به ضرورت سرمایه‌گذاری بر اخبار مثبت و سازنده پی برده‌اند. آنها تأکید خود را بر ارائۀ راهکار و حل مسئله گذاشته‌اند. تام استنفورد، استاد روان‌شناسی و علوم شناختی در دانشگاه شفیلد، می‌گوید: «وقتی مخاطب و رسانه تا این حد روی اخبار منفی متمرکز هستند پس مشکلات زیادی وجود دارد، بنابراین بهتر است همین حالا وارد عمل شویم.»

این عمل‌گرایی می‌تواند از دل اخبار مثبت بیرون بیاید. مثلاً وقتی یک طراح صنعتی با تغییر ظاهر دستگاه ام‌آر‌آی این فرایند را از تجربه‌ای ترسناک به تجربه‌ای خوشایند و جالب برای کودکان تغییر داده است، اولین چیزی که به ذهن می‌رسد پیروی از این‌گونه الگو‌ها و اشاعۀ آن است.

اما از آنجا که رسانه‌های جریان اصلی و پرشمارگان در انتشار اخبار مثبت موفق نبوده‌اند برخی پایگاه‌های خبری با هدف انتشار اخبار مثبت ایجاد شدند. مثلاً وبسایت GNN (شبکۀ اخبار مثبت) در توضیح چرایی ایجاد این شبکه می‌نویسد: «اخبار خوب و مثبت اخباری هستند که خیلی مهم نیستند، اما در واقع ممکن است تغییرات مثبتی در زندگی افراد ایجاد کنند. همان‌گونه که نورمن کوزینسِ روزنامه‌نگار می‌گوید اگر فقط اخبار منفی ارزش خبری دارند، چگونه می‌توانیم ادعا کنیم ما ملت آگاهی هستیم.»

 

اوضاع جهان بهتر از قبل است

استیون پینکر، استاد روان‌شناسی دانشگاه هاروارد، می‌گوید: «ما در حال حاضر صلح‌آمیزترین دورۀ بشریت را تجربه می‌کنیم. در بسیاری از موارد مانند وضعیت سلامت، بهداشت و ایمنی نسبت به گذشته وضع بهتری داریم. حتی گزارش‌های اف‌‌بی‌آی نیز در وبسایت آن نشان می‌دهد که از سال ۱۹۹۳ تا ۲۰۱۲ میزان جرایمی مانند قتل، تجاوز و دزدی کاهش چشمگیری داشته است.»

تال بن شاهار، استاد یکی از دوره‌‌های روان‌شناسی مثبت در دانشگاه هاروارد، که یکی از محبوب‌ترین کلاس‌های آن دوره را با حدود ۸۵۰ دانشجو برگزار کرد، در این‌باره می‌گوید: «توصیه می‌کنم عادت کنید روزی یک ‌بار سری به وبسایت‌های “اخبار مثبت” بزنید چون این اطلاعات می‌تواند بر وضعیت احساسی، فیزیکی و فکری شما تأثیر مثبت بگذارد و به زندگی سلامت‌تر و شادتری منجر ‌شود.»

البته این حرف به معنای سانسور اخبار منفی و خبرسازی‌های بی‌پایه و دور از واقعیت نیست. گاهی کسانی که خود را متولی مدیریت اخبار در جامعه می‌دانند به بهانۀ سیاه‌نمایی ممکن است دست به تحریف اطلاعات یا سانسور آن بزنند. ناگفته پیداست که این روش تفاوت‌های فاحشی با مدیریت اخبار برای حفظ سلامت جامعه دارد. به‌ویژه که در حال حاضر شبکه‌های اجتماعی انحصار اخبار را از دست رسانه‌های صاحب قدرت خارج کرده‌اند و سانسور اخبار با این توجیه دیگر منطقی به نظر نمی‌رسد.

 

به‌جای خواندن صرف، عمل کنید

اولین بار است که بشر با چنین حجمی از اخبار و اطلاعات نسبت به دنیای پیرامون روبه‌روست. ۷۴ درصد از بزرگسالانی که آنلاین می‌شوند به سراغ شبکه‌های اجتماعی می‌‌روند. در دورانی که با کمک رسانه‌ها رفتارهای خشونت‌آمیز و غیرانسانی در دنیا بیش از هر زمان دیگر قابل مشاهده و رصد است آیا می‌توانیم هم به نقش خودمان در بهبود شرایط بیندیشیم و هم از خود مراقبت کنیم؟ خودمراقبتی مستلزم هوشیاری نسبت به تأثیری است که اخبار روی ما می‌گذارد. اینکه آیا دنبال کردنِ وسواس‌گونه و دقیق تمامی صحنه‌های جنگ به هیچ کس در هیچ کجای دنیا کمکی کرده یا خیر جای تأمل دارد. البته ناراحت شدن نشانۀ بدی نیست چون میزان همدلی ما را با دیگران نشان می‌دهد. شنیدن و دانستن و آگاه بودن ضرورت دارد. بحث بر سر بی‌توجهی به دنیای اطراف نیست، بلکه منظور مدیریت و کنترل مصرف اخبار است. باید آگاه باشیم که دنبال کردن اخبار منفی به احساس یأس و ناامیدی دامن می‌زند و گاه به خستگی و فرسودگی ناشی از دلسوزیِ بی‌فایده می‌انجامد. «خستگی ناشی از دلسوزی» وضعیتی روانی است که در آن افراد کمک‌کننده به دلیل درگیری با مشکلات و فشارهای دیگرانی که به آنها کمک می‌کنند خود دچار اضطراب و علائم استرس ناشی از بحران می‌شوند.

بسیاری از اتفاقات بد در دنیا از کنترل افراد عادی خارج است. این مسئله ناراحت‌کننده است اما با غرق کردن خودمان در اخبار منفی نیز مشکلی حل نمی‌شود. بهتر است کمی فکر کنیم که چطور و با چه روشی اخبار را دریافت کنیم و چگونه نسبت به آنها واکنش نشان دهیم. آگاهی از اخبار ضرورت دارد اما باید مدیریت شود. این مدیریت هم امری فردی است چون هیچ کس نمی‌تواند میزان استاندارد دریافت اخبار منفی را تخمین بزند و این موضوع کاملاً به روحیۀ افراد بستگی دارد. یادمان باشد که میزان تماس ما با این نوع اخبار واقعیت را تغییر نمی‌دهد بلکه آنچه عامل تغییر است انجام فعالیت‌های مناسب در زمینۀ موضوعات نگران‌‌کننده است. حضور در سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در حوزۀ آسیب‌های احتماعی، اقتصادی و…، انجام تحقیقات و کمک‌‌رسانی‌های کاربردی و عملی هم عاملی برای تغییر و هم تسکینی برای نگرانی‌هاست.

نظرات شما

پیام شما با موفقیت ارسال شد و پس از تایید در سایت به نمایش درخواهد آمد.