نگاهی به مستند در جست‌وجوی ویوین مایر، ساختۀ جان مالوف

تا سال ۲۰۰۷ که برخی عکس‌های مایر برحسب تصادف، در یک حراجی در شیکاگو، به معرض فروش گذاشته شد، کسی نامی از او نشنیده بود و درست هم‌زمان با اینکه جان مالوف، کلکسیونر و علاقه‌مند به عکاسی، نگاتیوهای مایر را از حراجی شیکاگو خرید پنجرۀ جدیدی رو به زندگی هر دو آنها گشوده شد.بان‌ها در جست‌وجوی ویوین مایر مستندی است شخصیت‌نگار دربارۀ ویوین دورتی مایر (۱۹۲۶-‌۲۰۰۹)، عکاس پر‌شور خیابانی، که بسیاری از او، به‌دلیل پر‌کاری و عدم انتشار عکس‌هایش در زمان خود، با نام امیلی دیکنسونِ عکاسی امریکا یاد می‌کنند.

تا سال ۲۰۰۷ که برخی عکس‌های مایر برحسب تصادف، در یک حراجی در شیکاگو، به معرض فروش گذاشته شد، کسی نامی از او نشنیده بود و درست هم‌زمان با اینکه جان مالوف، کلکسیونر و علاقه‌مند به عکاسی، نگاتیوهای مایر را از حراجی شیکاگو خرید پنجرۀ جدیدی رو به زندگی هر دو آنها گشوده شد.

تلاش مالوف از همان روزهای نخست برای شناخت ویوین مایر و مجموعۀ عظیم او آغاز شد. او نگاتیوها را اسکن کرد و در کامپیوتر شخصی‌اش مشغول دیدن عکس‌ها شد؛ قاب‌هایی که عکاسی ناشناس ثبت کرده ‌بود و تا پیش از آن کسی حتی چندان نامش را نشنیده بود. طولی نکشید که تلاش مالوف برای شناخت این عکاس به موضوع مستندی جذاب و تأثیرگذار بدل شد. جان مالوف در این مستند تلاش می‌کند از طریق نگاتیوهای تازه‌یافته، اسکن آنها، گفت‌وگو با آشنایان و عکاسانی چون ماری الن مارک (عکاس مشهور امریکایی)، تکه‌هایی از زندگی پر‌رمز‌و‌راز خانم مایر را ـ که در زمان ساخت فیلم دیگر در قید حیات نیست ـ برایمان روایت کند. در واقع سعی دارد شناخت ما را با توجه به یافته‌هایش از خانم مایر شکل و معنا دهد و از سویی رازهای زندگی شگفت‌انگیز او را برایمان افشا کند؛ رازهای زندگی عکاسی را که  آثارش را در زمان حیات خود به نمایش عموم نگذاشته بود. شاید بتوان گفت تلاش سخت‌کوشانۀ مالوف در قبال مایر به‌مثابۀ یک‌جور کشف است: کشف زندگی رازآلود ویوین مایر، عکاس خیابان‌ها و مردم در حاشیۀ شیکاگو. «حالا که مجموعۀ عکس‌های مایر دست من است وظیفه دارم دنیا را با کارهای او آشنا کنم تا بفهمند او یکی از عکاسان بزرگ حاضر است. هر چقدر بیشتر این کار را می‌کنم خودم بیشتر مجذوب این زن می‌شوم. او زنی باهوش و خلاق بوده و بدون شک نبوغ زیادی در عکاسی خیابانی به خرج داده ‌است».۱

مالوف در تصویرسازی از زندگی مایر سعی می‌کند نزدیک‌ترین و صادقانه‌ترین تصویر را به‌لحاظ فرم و محتوا ترسیم کند. شاید به همین دلیل است که او داستان کشف نگاتیوها توسط خودش و داستان زندگی مایر را از زبان راویان فیلم موازی هم پیش می‌برد.

در کمال شگفتی از خلال گفت‌وگوها درمی‌یابیم که بسیاری از کسانی که روبه‌روی دوربین مستند مالوف صحبت می‌کنند و به نحوی راویان فیلم او هستند کودکانی‌اند که مایر طی زندگی‌اش به‌عنوان پرستار بچه از آنها مراقبت کرده است. نانسی گنیزبرگ، یکی از مصاحبه‌شوندگان، در سکانسی از فیلم دربارۀ مایر می‌‌گوید: «روزی که به منزل ما آمد یک کت بلند پوشیده بود که او را بیشتر شبیه مری پاپینز جلوه می‌داد، اما دو چیز او را متمایز می‌کرد: یکی جعبۀ بزرگی که همراه خودش آورده و دیگری دوربین عکاسی‌اش که از گردنش آویزان بود. البته لهجۀ غلیظ فرانسوی‌اش هم مشخصۀ بارز دیگرش بود».

او در جایی دیگر از فیلم می‌گوید: «با این‌همه، فکر نمی‌کنم که خانم مایر علاقۀ چندانی به پرستاری کودکان داشت. او فقط مجبور به انجام این کار بود، چون کار دیگری نمی‌دانست».

به این ترتیب هر یک از راویان خاطرات متفاوت و متضادی را از مایر روایت می‌کنند: آنها گاه او را زنی مهربان، قوی و جذاب و گاه تلخ، مبهم و رازآمیز می‌دانند و همین تضادها و تلاش مالوف برای طرح این تضادهاست که ما را برای شناخت بیشتر خانم مایر برمی‌انگیزاند. در میان همۀ این توصیف‌ها اما راویان در یک نکته مشترک‌اند: هیچ‌کدام آنها طی همۀ این سال‌ها هم‌زیستی با پرستار بچه، طی تمام ساعت‌ها و لحظه‌هایی که در کنار او بوده‌اند، از اهمیت عکس‌ها و انبوه نگاتیوهای خلاقانۀ او اطلاع چندانی نداشته‌اند، تا همین چند وقت پیش که مالوف خانم پرستار بچۀ گمنام را کشف کرد؛ خانم پرستار گمنامی که نه‌تنها حالا چندان گمنام نیست، که نامش به شکل حرفه‌ای در عرصۀ عکاسی بر سر زبان‌هاست و به ستارۀ درخشان فیلم مالوف بدل شده است.

در جست‌وجوی ویوین مایرنقطۀ عزیمت خوبی برای شناخت این عکاس و تلاش برای رسیدن به فهم جهان اوست؛ مستندی جذاب و تا حدودی غافلگیرکننده که سعی دارد به‌خوبی شخصیت اصلی فیلمش را از طریق آدم‌ها، عکس‌ها، سلف‌پرتره‌ها و زندگی پیرامون بشناساند و عکاس خیابانی را که حالا دیگر در میان ما نیست برایمان به شخصیت درک‌شدنی و آشنایی بدل کند. عکاسی که محور اصلی عکس‌هایش خیابان بود و زندگی روزمرۀ مردم خیابان. عکاسی که این حرفه برایش همچون عشق به امری هستی‌شناسانه بدل شده بود، به دریچه‌ای برای رسیدن به آگاهی و شناخت. لذت ثبت جهان با دوربین برایش جایی فراتر از شهرت معنا می‌گرفت و دلیل این‌همه گمنامی هم همین بود و این دقیقاً همان نکته‌ای است که در فیلم مالوف مغفول مانده‌است!

در واقع فیلم مالوف با همۀ تلاش‌های تحسین‌برانگیز سازنده‌اش برای کشف ویوین مایر و رمزگشایی از رازهای زندگی او نتوانسته به این پرسش پاسخ دهد که به‌راستی دلیل این‌همه گمنامی چه بود. آیا انزواطلبی و خلوت‌گزینی یا زندگی سخت و فقیرانۀ مایر باعث می‌شد که این عکاس پرشور خیابانی از چاپ و انتشار آثارش در زمان خود پرهیز کند؟ آیا ویوین مایر، امیلی دیکنسونِ عکاسی امریکا، را باید ادامۀ همان سنتی دانست که از سال‌ها پیش زنان را در گمنامی و حاشیه می‌خواست؟ سنتی که کسانی مانند ژرژ‌ ساند و جرج الیوت را واداشت برای نه گفتن به سنت‌ها و کلیشه‌های فرهنگی خود آثارشان را با هویتی نامتعارف یا مردانه به جامعه معرفی کنند؟!

هر چه بود، ویوین مایر هم‌ چون جرج الیوت، ژرژ ساند، خواهران برونته و بسیاری دیگر از هنرمندان و نویسندگان پیش از خود با همۀ دشواری‌ها سرانجام توانست با ثبت بیش از ۱۵۰هزار عکس از مردم و معماری شهرهای شیکاگو، نیویورک، یمن و نقاط دیگر جهان در عرصۀ هنر حضوری مؤثر و جاودانه داشته باشد.

نبوغ و نگاه منحصر‌به‌فرد مایر در عکاسی خیابانی و سلف‌پرتره در محیط‌های شهری باعث شد تا قاب‌هایش امروز طرفداران بسیاری داشته باشد؛ سلف‌پرتره‌هایی ساده و خلاق از سایۀ ویوین مایر در شیشه‎ها و آب‎ها و آینه‌های شهر. قاب‌هایی که به قول اریک کیم، عکاس امریکایی، درس‌هایی برای عکاسی است و به ما یادآور می‌شود «گاهی اوقات که سخت است در عکاسی خیابانی سوژه‌ای پیدا کنیم به یاد داشته باشیم که همیشه خودمان را داریم. پس از خود، سایه‌ها و انعکاستان عکس بگیرید.»۲

حالا شما به‌واسطۀ دوربین مستندتان قابی خلاقانه از معماری یک شهر هستید، تکه‌ای از تاریخ یک خیابان. حالا شهر با شما واقعی‌تر است. شهر با شماست که واقعیت دارد، درست همچون عکس‌های ویوین مایر؛ عکاسی که امروز عکس‌هایش طرفداران بسیاری پیدا کرده و موضوع کتاب، نمایشگاه و فیلم مستند شده. هرچند این نابغۀ عکاسی در دوران زندگی خود از عکس‌هایش صاحب درآمد ناچیزی هم نبود و در تنهایی و فقر جان سپرد.۵

نظرات شما

پیام شما با موفقیت ارسال شد و پس از تایید در سایت به نمایش درخواهد آمد.