• آستانه

  • نگاه سوم شخص

  • روایت مستند

  • جانب آبی

  • اتاقی از آن خود

  • افق عمودی

  • ذهن و بدن

  • روزآمدها

شماره ۷، آذر ۱۳۹۳  |  روزآمدها        

کتابگردی

جواد ماه‌زاده

***
دود
حسین سناپور
نشر چشمه
۱۳۹۳
۱۶۰ صفحه
۹۰۰۰ تومان
دود عنوان تازه‌ترین رمان حسین سناپور، نویسنده و مدرس داستان‌نویسی، است. او در این رمان، با خلق شخصیت مردی که در روابط خانوادگی و شغلی‌اش دچار مشکل شده، به لایه‌های پنهان زندگی نوکیسه‌ها و سوداگران شهری پرداخته است. حسام مدتی است که از همسرش جدا شده و درگیر روابطی است که هرچه می‌گذرد بیش از پیش او را غرق تنش و گرفتاری می‌کند. اولین و مهم‌ترین اتفاق داستان در صفحات ابتدایی رخ می‌دهد و حسام را که مردی جمع‌گریز است، به تکاپو وامی‌دارد. زنانی که اطراف او حضور دارند، هریک قربانی و زخم‌خورده سوءاستفاده‌ها و خودخواهی مردان هستند. در این میان، وضع یکی از آنها، که پیش‌تر روابط ناسالمی را تجربه کرده بوده، بحرانی می‌شود و حسام می‌خواهد به نجات او اقدام کند. تعلل و بی‌ارادگی او از یکسو، و تنهایی و جمع‌گریزی‌اش از سوی دیگر مانع نجات زن می‌شود.
جدیدترین رمان حسین سناپور از منظر روزآمد بودن، پرداختن به شخصیت‌های روز جامعه، و توجه به نوعی روان‌شناسی اجتماعی از شخصیت‌هایش حائز اهمیت است. او داستان را با واقع‌گرایی و، در عین حال، همراه با روانکاوی شخصیت‌هایش پیش برده و در ایجاد تعلیق و کشکمش در داستان موفق عمل کرده است.


داشتن و نداشتن
ارنست همینگوی
ترجمه احسان لامع
انتشارات بوتیمار
۱۳۹۳
۲۴۸ صفحه
۱۶۵۰۰ تومان
رمان داشتن و نداشتن ارنست همینگوی زمانی مشهور شد که هوارد هاکس براساس آن فیلمی ساخت و روانه سینماها کرد. همینگوی و هاکس با هم صمیمی بودند، علایق مشترکی داشتند و شاید همین علایق و عوالم مشترک بود که هاکس را به همینگوی و همینگوی را به هاکس نزدیک می‌کرد. این کتاب، در مقایسه با رمان‌هایی چون وداع با اسلحه و پیرمرد و دریای ارنست همینگوی، رمان برتری شناخته نمی‌شود، اما از جهت نوع رئالیسم، دیالوگ‌نویسی و فضاسازی همواره جزءِ مثال‌های تاریخ ادبیات معاصر به‌شمار می‌رود. همینگوی داشتن و نداشتن را پس از نخستین سفرش به‌ هاوانا، پایتخت کوبا، نوشت. در جای‌جای رمان با توصیف بندرها، کافه‌ها و قایق‌های ماهیگیری مواجهیم. داشتن و نداشتن داستان ناخدایی است كه كشتی‌اش را برای ماهیگیری به مسافران هاوانا اجاره می‌دهد. در همین اثنا، یكی از مشتری‌ها، پس از آنكه وسایل ماهیگیری او را نابود می كند، مبلغ كرایه كشتی را هم نمی‌دهد و فرار می‌كند و ناخدا را در شرایط مالی سختی قرار می‌دهد. او ناچار به كاری رو‌می‌آورد كه تا كنون تمایلی به آن نداشته است، چون همواره از دردسرهایش گریزان بوده. و این کاری نیست جز جابه‌جا کردن مسافران قاچاق، از جمله انقلابی‌های كوبایی. این رمان دستمایه ناصر تقوایی برای ساختن فیلم ناخدا خورشید هم قرار گرفته که اقتباس ماندگاری از آن انجام داده است. 

زندگی فضیلت‌مند در عصر سکولار
چارلز تیلور ـ‌ فرهنگ رجایی
نشر آگاه
۱۳۹۳
۲۲۰ صفحه
۱۵۰۰۰ تومان
آنها که جستارهای نوین دینی و معنوی و مفاهیم مربوط به تجربه دینی در دوران مدرن را دنبال می‌کنند، با نام چارلز تیلور، استاد علم سیاست و فلسفه دانشگاه مک‌گیلِ کانادا، و کتاب مهم او عصر سکولار به‌خوبی آشنا هستند. فرهنگ رجایی هم استاد فلسفه سیاسی و روابط بین‌الملل در دانشگاه کارلتونِ کاناداست و ظاهرا مضامینی مشترک سبب شده است تا این دو گفتارهای خود را پیرامون حیات معنوی و فضیلت‌مندانه در عصر استیلای سکولاریسم در قالب کتابی عرضه کنند. انگیزه و پرسش اصلی‌ای که این دو نویسنده را حول این مضمون کنار هم قرار داده، این است که چگونه می‌توان در جهان و دورانی که براساس جهان‌بینی سکولارِ همه‌شمول بنا شده، زندگی معنادار، فضیلت‌مند و باکیفیتی داشت؟ به طور طبیعی، هرکس زندگی فضیلت‌مندانه و معنوی را منطبق با باور خود تعریف خواهد کرد، اما جست‌وجوی زندگی معنادار یا معنابخشی به حیات روزمره، با هر باور و کیش و آیینی، دغدغه‌ای همه‌شمول به حساب می‌آید و فیلسوفان دینی جهان را به تفکر و تکاپو واداشته است. این دست پرسش‌ها و معناجویی‌ها خاص انسان‌های متدین و متشرع نیست و همه افراد در مهم‌ترین و شاید کم‌اهمیت‌ترین آنات زندگی خود به مفاهیمی از قبیل هدف و غایت زندگی، کیفیت زندگی و فرار از پوچی اندیشیده‌اند. نویسندگان کتاب با شناختی که از سیر تطور و تحول دینی در جوامع و ادیان گوناگون دارند، به تحلیل موقعیت انسان مدرن پرداخته و پاسخ‌هایی به این دست پرسش‌ها داده‌اند.

یخ در جهنم
نسترن هاشمی
نشر هیلا
۱۳۹۳
۳۶۷ صفحه
۱۵۰۰۰ تومان
ماجرای این رمان در زمان احمدشاه قاجار می‌گذرد، همو که پس از وصلت با دختر زیبای ظهیرالسلطان چنان به وجد آمده بود که دستور داد توپی درکنند و همه شهر را باخبر کنند. در این دوره است که حاج‌آقا ابوالقاسم، که فردی سنتی و بازاری و از ملاکان بزرگ تهران است، پس از گذراندن سنین جوانی و سال‌های گریز از ازدواج، بالاخره با دیدن خواهر یکی از دوستانش دل از کف می‌دهد و تصمیم به ازدواج می‌گیرد. او اگرچه چهل‌سالگی را پشت سر گذاشته، اما معتقد است مال و دارایی‌اش این نقطه ضعف را برطرف می‌کند و می‌تواند با دختر سیزده‌ساله مؤمنی که در نظر دارد، ازدواج کند. رمان از جایی شروع می‌شود که حاج‌آقا ابوالقاسم منتظر فارغ شدن همسر و تولد نوزادش است. او مردی سنتی و مستبد است که خانه را همچون قزاقخانه می‌پندارد و همه اوامرش می‌بایست اجرا شود. اما ماجراهایی که در کتاب خواهید خواند به این محیط محدود نمی‌شود. تهران در آن سال‌ها گرفتار مصائب مختلف سیاسی و اجتماعی است و قحطی و بیچارگی مردم نیز بیداد می‌کند. آنچه حول و حوش این خانواده در جریان است، دریچه‌ای است به شرایط جامعه و وضعیتی که می‌توان آن را نمایی کلی از ایرانِ اواخر دوران سلطنت قاجار دانست.

مردی با کبوتر
رومن گاری
ترجمه لیلی گلستان
نشر ثالث
۱۳۹۳
۱۲۲ صفحه
۷۰۰۰ تومان
اگر پیش‌تر رمان‌های رومن گاری را خوانده باشید، تصدیق خواهید کرد که این یکی با سایر آثار او توفیر بسیار دارد. البته طنز و هجوی که از او سراغ داریم، در این اثر نیز به‌وضوح جریان دارد، اما مکان و شخصیت‌های برگزیده‌اش با دنیاهای عجیب زندگی در پیش‌رو یا خداحافظ گاری کوپر سنخیت چندانی ندارد. ناشر فرانسوی کتاب در ابتدای آن نوشته است که این نویسنده در سال ۱۹۵۸، در زمانی که عضو هیئت نمایندگان سازمان ملل متحد بود، تصمیم گرفت این اثر را ــ به دلیل الزام در حفظ حقوق ــ با نام مستعار منتشر کند. به هرحال، رومن گاری تا زمانی که زنده بود حاضر نشد این داستان را با نام خودش چاپ کند، اما ظاهراً در میان کاغذهایش نسخه بازنویسی‌شده‌ای به دست آمده که با دست تصحیح شده بوده و همین باعث شده ناشر فرانسوی چنین برداشت کند که رومن گاری آرزو داشته روزی نسخه اصلی این کتاب را منتشر کند. حال، چه با این برداشت موافق باشیم و چه نباشیم، کتاب ابتدا به فرانسه و سپس به زبان‌های دیگر منتشر شده و برای ما هم فرصتی است تا آن را با ترجمه لیلی گلستان بخوانیم. گلستان این داستان را هزل‌آمیز و سرشار از مطایبه و سخره دانسته است. قصه‌ای درباره سازمان ملل، آدم‌هایش، اهدافش و عملکردهایش، که نوعی افشاگری است و در نتیجه به طنز و هجو نزدیک شده است. قدرت رومن گاری در نوشتن دیالوگ‌های کوتاه و طنزآمیز در این رمان نیز آشکار است.

خط چهار مترو
لیلی فرهادپور
نشر ثالث
۱۳۹۳
۱۳۸ صفحه
۷۰۰۰ تومان
«می‌دانستم همه چیز را می‌داند. اینکه به قول پوپک زیر پای یک مرد زن‌دار نشستم. آن هم از نوع سیاسی که زنش در ایران زندانی است. اینکه از تنهایی این مرد زن‌دار سیاسی استفاده کردم. اینکه خودم را به او چسباندم. اینکه...» 
لیلی فرهادپور از آن دسته نویسندگان است که بیشتر به خاطر فعالیت‌هایش در حوزه روزنامه‌نگاری شناخته می‌شود. او در سومین کتاب داستانی‌اش به سراغ سیاست و مهاجرت رفته و برش‌های متعددی از زندگی زنان طبقه متوسط و تحصیل‌کرده تهرانی را از سال‌های اوایل انقلاب تا زمان اصلاحات و پس از آن ــ که خواسته و ناخواسته به فضای سیاست‌زده جامعه وارد شدند ــ روایت کرده است. نویسنده بی‌شک این قشر از زنان ایرانی و محیط و دغدغه‌هایی را که در آنها و با آنها زیسته‌اند، به‌خوبی می‌شناسد و همین موجب شده در ترسیم روابط زنان و مردان مهاجر، توصیف توهمات و رویاهایشان و گریز زدن به گذشته‌ای که برای آنها پرشتاب و بی‌ثمر طی شده، به ورطه اغراق و شعار دادن نیفتد. آدم‌هایی که فرهادپور به دنیاهایشان وارد می‌شود، همه از جنس کسانی هستند که سال‌های انقلاب و جنگ و درگیری‌های سیاسی و حبس و مهاجرت را به‌نوعی لمس کرده‌اند، یا حتی اگر به‌سادگی از کنارش عبور کرده باشند، باز متعلق به همان دوران هستند و نوع نگاه و بی‌تفاوتی‌شان باورپذیر و آشناست. در رمان خط چهار مترو با یک نگاه و زاویه دید مواجه نیستیم و داستان زندگی زنانی از سه دهه پیش، که هر یک بزنگاه‌های سیاسی و کشمکش‌های متفاوت و شاید مشابهی را از سر گذرانده‌اند، به طور موازی بازگو شده است.

اتفاق
گلی ترقی
نشر نیلوفر
۱۳۹۳
۳۰۲ صفحه
۱۷۰۰۰ تومان
داستان‌های گلی ترقی داستان‌های نویسنده‌ای است که حرفی برای گفتن دارد. او برای پرفروش شدن، برای مشهور شدن، و برای جایزه گرفتن نمی‌نویسد. اگر آثار او را در از دهه هفتاد به این سو دنبال کرده و به‌خصوص دو کتاب اخیر او را نیز خوانده باشید، تصدیق خواهید کرد که ترقی، با وجود دلبستگی عمیقی که به روایت زندگی در تهران قدیم و تثبیت فردیت زن میانسال ایرانی دارد، نویسنده‌ای معترض نیز هست. می‌توان گفت صدای اعتراض او در این رمان بیش از پیش شنیده می‌شود. ترقی در اتفاق داستان خواهر و برادر دوقلویی را روایت می‌کند که یکی در ایران و دیگری در امریکاست و سال‌ها از هم دور افتاده‌اند. جدایی از همدیگر، جدایی از وطن، و جدایی از اصالت‌ها و دلبستگی‌های گذشته. هرچه از عمر شادبانو می‌گذرد، فاصله او با آدم‌های امروزی افزون می‌شود و کم‌کم به خانه‌ای تک‌افتاده شباهت پیدا می‌کند که در میان برج‌های سر به آسمان‌ساییده محاصره شده است. شادبانو اگرچه زن مبارزی نیست و از سیاست به‌دور است و تنها به دیدن برادر و حفظ اصالت‌های قدیمش دل بسته است، خیال مقاومت در برابر تغییرات ناگزیر زمانه را دارد. تغییراتی که سودجویانه و بی‌مهابا در حال رخ دادن است و جز کسب نفع شخصی و تخریب روح شهر و روح انسانی فرجامی ندارد. شخصیت اصلی رمان ایستاده است تا از هویت خود در برابر بلعندگی این توفان بی سروشکل پاسداری کند. و شاید این حکایت خود نویسنده هم باشد. 


فصل مهاجرت به شمال
طیب صالح
ترجمه مهدی غبرایی
نشر پوینده
۱۳۹۱
۲۰۶ صفحه
۷۰۰۰ تومان
«یک ربع بعد از نماز مغرب صدای جیغ زنی را شنیدند. دوان دوان به طرف صدا رفتند و فهمیدند که جیغ‌ها از خانه مصطفی سعید می‌آید. مصطفی معمولا بعد از غروب آفتاب از مزرعه به خانه برمی‌گشت، اما آن روز انتظار زنش بیهوده بود. این در و آن در زده و سراغش را گرفته بود. عده‌ای گفتند که او را در مزرعه دیده‌اند و چند نفری خیال می‌کردند با باقی مردها برگشته خانه. پیر و جوان چراغ به دست و دسته‌ای سوار زورق‌ها لب رودخانه را زیرورو کردند، اما شب تا سحر هرچه گشتند بی‌نتیجه بود...»
با این رمان به قاره آفریقا و به کوچه‌های شهرهایی چون قاهره و اسکندریه سفر خواهید کرد؛ به جاهایی که کمتر به آنها سفر کرده‌اید و مترجمان ما نیز کمتر از ادبیات این اقلیم ترجمه کرده‌اند. مرد جوانی پس از سال‌ها تحصیل در اروپا به روستای زادگاهش در سودان بازمی‌گردد و غریبه‌ای را در میان چهره‌های آشنا می‌بیند: محمد مصطفی سعیدِ اسرارآمیز. مصطفی داستان برآشوبنده زندگی‌اش را در لندنِ پس از جنگ جهانی اول برای مرد جوان بازگو می‌کند. مصطفی چون تحفه ای کمیاب در جامعه غربی پذیرفته شده و محبوبیت فراوانی هم نزد زنان کسب کرده بود. او به راهی کشانده شد تا از غرب انتقام بگیرد و خود نیز در برابر آن ویران شود. 

از کتاب رهایی نداریم
اومبرتو اکو ـ ژان‌کلود کریر
ترجمه مهستی بحرینی
نشر نیلوفر
۱۳۹۳
۳۰۸ صفحه
۱۸۰۰۰ تومان
کتابی که در اینجا از آن سخن می‌رود، حاصل گفت‌وگویی است که در خانه ژان‌کلود کریر، فیلمنامه‌نویس و کارگردان تئاتر، در پاریس و منزل اومبرتو اکو، نشانه‌شناس ایتالیایی، در مونته چرینیونه انجام شده است. کتابی است درباره ادبیات امروز، وضع بشر و آینده کتاب، یا به عبارتی آینده جهان. این دو اندیشمند درباره مسائل مختلفی از کتابخوانی گرفته تا تروریسم، یازده سپتامبر و جهان اسلام با یکدیگر گفت‌وگو کرده‌اند و حاصلش گفتارهایی با جملاتی نغز و پرمایه شده است. ژان‌کلود کریر گفت‌وگو را چنین آغاز کرده است: «در آخرین نشست سران در داووس در ۲۰۰۸، درباره پدیده‌هایی که تا پانزده سال دیگر زندگی بشر را درهم خواهد ریخت، یکی از آینده‌شناسان در مصاحبه‌ای پیشنهاد کرد که تنها به چهار اصل که به نظر او قطعیت داشت، توجه شود. نخستین اصل این بود که بهای هر بشکه نفت به پانصد دلار خواهد رسید. پیش‌بینی دوم درباره آب بود، که با مبدل شدن به فراورده‌ای تجاری عیناً مانند نفت دادوستد خواهد شد... سومین پیش‌بینی درباره افریقا بود که بی‌تردید در دهه‌های آینده به یک قدرت اقتصادی مبدل خواهد شد و این امری است که همه ما آرزومند آنیم. چهارمین پدیده از نظر این پیشگوی حرفه‌ای نابودی کتاب بود. مسئله‌ای که در آینجا مطرح می‌شود، این است که آیا نابودی قطعی کتاب، اگر واقعاً قرار است که کتاب از میان برود، همان نتایجی را برای بشر در پی خواهد داشت که مثلاً کمبود برنامه‌ریزی‌شده آب، یا دسترسی نیافتن به نفت...» البته پرداختن به پاسخ اومبرتو اکو به این سؤال در این مجال کوتاه نمی‌گنجد. 

زمستان تپه‌های سوما
اکرم پدرام‌نیا
انتشارات نگاه
۱۳۹۳
۲۵۵ صفحه
۱۳۰۰۰ تومان
شاید اگر نویسنده این کتاب اسیر سانتی‌مانتالیسم نمی‌شد و پایان‌بندی باحوصله‌تری برای رمانش انتخاب می‌کرد، می‌شد این رمان را جزءِ نوادر رمان‌های سیاسی و اجتماعی سال‌های اخیر شمرد که سرنوشت پیوندی عاشقانه را در بزنگاه حوادث سیاسی کشور در دهه‌های پیش از انقلاب بازگو کرده است. نویسنده برای بیان داستان دلدادگی و اسارت دو شخصیت اصلی‌اش شیوه نامه‌نگاری را برگزیده است. ستاره در نامه‌هایش ماجراها و سرگذشتش را برای فرهاد می‌نویسد و فرهاد، که در جریان مبارزات دستگیر و روانه زندان شده، با نوشته‌های او غرق تمنا می‌شود و پا به پای او نغمه عشق سرمی‌دهد، هرچند در پایان معلوم می‌شود که نامه‌ها آنجا که باید نمی‌رفته و.... لابه‌لای نامه‌های این دو، خرده‌داستان‌های زیادی روایت می‌شود و پرده از برخی ناگفته‌ها و رازها نیز فرو‌می‌افتد. اما آنچه تا اندازه زیادی مهجور می‌ماند، شخصیت‌پردازی داستان است که، به دلیل حضور صداهای غالب در اثر، مجال چندانی برای بروز پیدا نمی‌کند. اکرم پدرام‌نیا سال‌هاست که در خارج از کشور زندگی می‌کند و برای نوشتن این رمان به دیده‌ها، شنیده‌ها و شاید برخی تجربه‌هایش در زمان زندگی در شمال ایران رجوع کرده است. 

صبحانه قهرمانان
کورت ونه‌گات
ترجمه راضیه رحمانی
نشر ققنوس
۱۳۹۳
۳۱۲ صفحه
۱۴۰۰۰ تومان
شاید بعضی‌ها با خواندن رمان‌های برخی نویسندگان پیش خود بگویند که فلان نویسنده آدم مشنگ و پرت‌وپلاگویی است. در نقطه مقابل هم هستند کسانی که همان نویسنده را فردی نابغه، صریح و دارای قدرت بیان بالا خطاب می‌کنند. کورت ونه‌گات از این دست نویسنده‌هاست که شاید تا زمانی که خودش لب به اعتراف نگشاید، نتوانیم درباره تراوشات ذهنی‌اش قضاوت درستی داشته باشیم. رمان‌های او غالباً به دلیل طنز و هجو تندوتیزشان علیه سیاستمداران و تصمیم‌سازهای دنیا مورد توجه هستند. ونه‌گات تخیل را چنان با واقعیت و نظریه‌های رایج در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی درمی‌آمیزد که گاه می‌توان داستان‌هایش را عین واقعیت خواند و نسبت به اصل حقایقی که تا کنون درباره تاریخ معاصر شنیده و خوانده‌ایم ابراز تردید کرد. صبحانه قهرمانان بیشتر از آنکه شبیه رمان باشد، به مقاله اعتراضی بلندبالایی‌ شباهت دارد که مستندات و عناصر درونی‌اش را به شکل داستانی و طنزگونه بیان کرده است. برای خواندن این رمان می‌بایست متر و معیارهای کلاسیک و واقع‌گرا را کنار بگذارید و خودتان را در دنیایی کاملاً خیالی و در عین حال شبیه آنچه تجربه‌ کرده‌اید، فرض کنید.


ستاره دوردست
روبرتو بولانیو
ترجمه اسدالله امرایی
انتشارات نگاه
۱۳۹۳
۱۵۲ صفحه
۷۵۰۰ تومان
«روزگاری در شیلی پسرک فقیری زندگی می‌کرد... اسمش لورنسو بود گمانم. مطمئن نیستم و نام خانوادگی‌اش را هم از یاد برده‌ام، ولی خوانندگان شاید به یاد بیاورند. دوست داشت بازی کند و از درخت‌ها و دکل‌های برق فشار قوی بالا برود. یک بار که از دکل برق بالا رفت، دچار برق‌گرفتگی شد و هر دو دستش را قطع کردند. از بیخ کتف بریدند. لورنسو در چنین وضعیتی در شیلی، بدون دست بزرگ شد. وضعیتی که برای هر بچه‌ای اسفبار بود. اما در شیلی تحت حاکمیت پینوشه بزرگ شد، جایی که اسفباری وضعیت‌ها جای خود را به استیصال و فلاکت می‌داد. بدتر از همه طولی نکشید که فهمید همجنس‌گراست، وضعیت استیصال او بدتر شد.»
اشتباه نکنید! این چند سطر آغازگر رمان ستاره دوردست نیست و رمان نیز قرار نیست سرگذشت این لورنسوی نگون‌بخت را بیان کند. او تنها یکی از چند شخصیتی است که در فضای پرحادثه و پرکشمکش این رمان خلق شده‌اند. رمان ستاره دوردست به گزارشی تشریحی و داستانی از شیلی در زمان اوج فساد سیاسی و اقتصادی می‌ماند که هر صفحه‌اش گوشه‌ای از تاریخ معاصر امریکای لاتین را بازگو می‌کند. در این رمان، اثری از دیالوگ و گفت‌وگو میان شخصیت‌ها نیست، چون همه چیز سابق بر این رخ داده و راوی تنها به شرح حوادث همراه با توصیف و تشریح‌های لازم اکتفا کرده است.
درباره روبرتو بولانیو هم باید گفت که خیلی‌ها اهمیت او را در شیلی همسنگ گابریل گارسیا مارکز در کلمبیا می‌دانند. می‌گویند او خود نماد مبارزات مردم شیلی با استعمار و کارتل‌های مالی است. بولانیو در این رمان ماجرای نفوذ نهادهای امنیتی به محافل دانشجویی و روشنفکری شیلی را در قالب داستانی گزارش‌گونه ارائه داده است.