• آستانه

  • نگاه سوم شخص

  • روایت مستند

  • جانب آبی

  • اتاقی از آن خود

  • افق عمودی

  • ذهن و بدن

  • روزآمدها

شماره ۷، آذر ۱۳۹۳  |  روایت مستند        

جنجال بر سر شیردهی آقای دکتر

مرضیه کوهستانی

آموزش نحوه صحیح شیر دادن به نوزاد در شبکه «آموزش» ایران، بحث‌وجدل‌هایی را در شبکه‌های اجتماعی میان ایرانیان داخل و خارج در پی داشت. دکتر محمود راوری، متخصص اطفال و یکی از پزشکان مروج تغذیه با شیر مادر، مجری این آموزش در برنامه «مشاور» بود که دوم آذر امسال از تلویزیون پخش شد. پخش این برنامه آموزشی از سیمای جمهوری اسلامی بی‌سابقه بود و شاید همین اولین بودنش، بحث در مورد این برنامه را گسترده‌تر کرده است.
در این فیلم که نسخه کامل ۳۵ دقیقه‌ای و نسخه کوتاه شده ۴، ۳و ۱.۵ دقیقه‌ای آن در شبکه‌های اجتماعی منتشرشده است، دکتر راوری با یک پستان مصنوعی، نحوه صحیح شیر دادن به نوزاد را روی یک عروسک آموزش می‌دهد. آقای دکتر طرز صحیح نگهداری نوزاد را، بر اساس شکل و اندازه پستان مادر، برای شیر خوردن بی‌خطر به بینندگان آموزش می‌دهد. 
اگرچه دکتر محمود راوری، عضو کمیته کشوری شیر مادر، تغذیه کودکان، مراقبت آموزشی مادر و نوزاد (kmc) و عضو هیئت‌مدیره انجمن ملی شیر مادر ایران، انجمن شروع با شیر مادر ایران، و عضو اصلی مرکز تحقیقاتی شیر مادر است، اما بحث‌هایی که در مورد برنامه آموزشی او پیش آمد هیچ ربطی به تخصص دکتر راوری نداشت. تقریبا همه کسانی که در زیر ویدئوی به اشتراک گذاشته‌شده این برنامه آموزشی در شبکه‌های اجتماعی مختلف اظهارنظر کرده بودند، جنسیت این پزشک را در اولویت قرار داده بودند. 
گروهی این آموزش را عملی آوانگارد به‌حساب آوردند و به دکتر برای جسارت و شجاعتش تبریک گفتند و گروهی این آموزش را یک برنامه سکسیستی خواندند و با اصل این موضوع که آموزش امری کاملا زنانه به یک مرد سپرده شده مخالفت کردند. گروهی از افراطیون، نمایش چنین برنامه‌ای را خلاف شئونات صدا و سیما جمهوری اسلامی دانستند و گروهی این هنجارشکنی را جزو سیاست‌های کلان کشور مبنی بر فرزندآوری دانستند. اما درنهایت بیشترین افرادی که نسبت به این فیلم واکنش نشان دادند، کسانی بودند که این دکتر و این برنامه آموزشی را به سخره گرفتند و در این خصوص جوک‌هایی را منتشر کردند که اغلب خاستگاهی مردسالارانه داشت. 
دسته‌ای از مخاطبان هم بحث در خصوص جنسیت کارشناس این برنامه را بحث انحرافی می‌دانستند و بر مفید بودن آموزش‌ها تأکید داشتند و معتقد بودند برای نمایش چنین آموزش‌هایی باید محدودیت‌های صداوسیما را نیز در نظر گرفت. 
کاربری در این خصوص در فیسبوک نوشته است: «خیلی خوب و آموزنده بود، دکتری که مسئله رو توضیح می‌دادند هم خیلی واضح توضیح می‌دادند. اینکه کارشناس مرد یا زن این توضیحات رو بده زیاد مهم نیست، اگر شخص می‌تونه راجع به یک مسئلهای به‌خوبی توضیح بده و رفع اشکال کنه چرا مسخره‌اش می‌کنیم؟!» 
یکی دیگر از کاربران هم با همین رویکرد و در دفاع از عملکرد صدا و سیما در این خصوص نوشته است: «مگر آدم خودش باید مرض قند داشته باشه تا راه‌های پیشگیری از آن را آموزش بده. این آقا داره بزرگواری می‌کنه که این امر مهم را در این جامعه زن‌ستیز به مادران جوان یاد می‌ده. آیا می‌توانید تصور کنید یک زن...این کار را در صداوسیما انجام بده؟» 
برخی از تندروها نمایش این برنامه را نقض آشکار عرف و اخلاق در صدا و سیما دانستند. در وبسایت «پایگاه نور بهشهر» در پستی با عنوان «آموزش مستهجن نحوه شیردهی به نوزاد توسط پزشک مرد در شبکه آموزش صداوسیما» به‌شدت به پخش این برنامه اعتراض کردند و از مخاطبان خود خواستند که با ارائه پیامک به این برنامه به پخش چنین برنامه‌های «شرم‌آوری» در صدا و سیما اعتراض کنند. در این مطلب نوشته شده است: «اصلا دیگه شیر دادن هم آموزش می‌خواد؟ بچه به‌طور غریزی پستان مادر را می‌شناسه و اون رو در دهانش می‌ذاره و شیرشو می‌خوره. نیازم نیست کسی به او یا مادرش آموزش بده. این حرفها همش برای بازی کردن و شهوت پرستیه.» 
یکی از خوانندگان این پست با نام مستعار بانو در اعتراض به این دیدگاه نوشته است: «شما اگر این مسئله رو تو بوق و کرنا نکنین چی میشه؟ خیلی هم آموزش خوبی بود. خود من زمانی که بچه‌ام یک هفته‌اش بود و درست شیر نمی‌خورد چون من نحوه درست شیردهی رو نمی‌دونستم و کمک‌های دیگران هم مؤثر نبود؛ پیش همین آقای دکتر رفتم و ایشون خیلی خوب برام توضیح دادن و مشکلم حل شد. حالا چه اشکالی داره ایشون این مسئله رو که مشکل خیلی از مادران هست حل کنن؟» 
 مخالفان دیگر پخش این برنامه از صدا و سیما برخی از فعالان حقوق زنان بودند که شدیدا با پخش برنامه‌‌ای آموزشی در مورد شیر دادن به نوزاد که مجری و کارشناس برنامه هر دو مرد بودند، اعتراض کردند. 
 یکی از فعالان حقوق زنان در این خصوص نوشته است: «ایرادی که به شبکه آموزش وارد است این است که یک مخاطب در فضای ایران٬ میداند که امکان ندارد در صداوسیمای جمهوری اسلامی، حالت دیگری جز حالت مجری مرد و پزشک مرد، برای این آموزش انتخاب شود: مجری زن-پزشک مرد، مجری مرد-پزشک زن و یا مجری و پزشک زن. و این یعنی پستان زنان در هر حالت عضوی جنسی است و کارکردی غیرجنسی ندارد و عمل شیردهی هم عملی جنسی و اروتیک است. حال اینکه این جنسی دیدن بدن زن و عمل شیردهی در چه پروسه‌ای و به چه اشکالی به سرکوب هویت جنسی و جنسیتی زنان منجر می‌شود بحث مفصلی است که مجال آن نیست.» 
گرچه در یک نگاه قدیمی‌تر و کلیشه‌تر، گفته می‌شود مادران به‌طور طبیعی و غریزی می‌توانند به نوزادانشان شیر بدهند، اما درواقع بسیاری از مادران جوان دوست دارند بدانند که چگونه باید نوزاد خود را به‌درستی در آغوش بگیرند و نحوه صحیح شیر دادن به او باید چگونه باشد. از سویی تشویق مادران جوان به شیردهی فرزندانشان، یکی از سیاست‌هایی است که در بسیاری از کشورهای جهان دنبال می‌شود و تهیه برنامه‌ها، ویدیوها و بروشورهای آموزشی برای این امر مرسوم است. احتمالاً پس از پخش چنین برنامه‌های آموزشی بحث پیرامون آن فقط در جمع مادران جوان و در خصوص «شیر دادن» و یا درست و غلط بودن آموزش‌ها باید شکل بگیرد، اتفاقی که در مورد این برنامه رخ نداد. شاید همین دلیلی باشد که با وجود مدت‌ها جنجال بر سر این موضوع، دکتر راوری و برنامه «مشاور» و شبکه آموزش از اظهارنظری در مورد این واکنش‌ها خودداری کردند.